Grčka kuhinja
Kao i ostale mediteranske zemlje, Grčka obiluje suncem i to se može osetiti u svim aspektima života, a samim tim i u kuhinji. Blaga sredozemna klima Grčkoj daje mogućnost uzgoja kvalitetnog voća i povrća kao i nezaobilaznih maslina, a upravo je maslinovo ulje sastojak koji se nalazi u najvećem broju grčkih jela i koji možemo smatrati light motivom grčke kuhinje. Najtipičniji predstavnici grčkog povrća su paradajz, patlidžani, tikvice, krompir, razne vrste mahuna, bamija, zelene paprike i luk. Od svih tih vrsta povrća često se pripremaju salate, a Grci su i veliki ljubitelji predjela od povrća pa se tako često na početku većeg obroka konzumiraju rotkvice ili masline.
Pored česte upotrebe maslinovog ulja, još jedna istaknuta karakteristika grčke kuhinje je obilno služenje začinima poput origana, mente, belog luka, mirođije i bosiljka. Ne treba zanemariti ni slatkaste začine poput cimeta, klinčića i muškatnog oraščića koji se, naročito u severnom delu Grčke, često koriste kao dodatak mesnim jelima i jelima od povrća. Upravo spomenuti cimet je uz med neizostavan sastojak brojnih grčkih poslastica.
Što se mesa tiče, i tu je klima odigrala veliku ulogu pa se zbog škrtosti terena mnogo češće uzgajaju ovce i koze nego ostala vrsta stoke. To za posledicu ima nešto ređu upotrebu govedine i teletine nego što je to slučaj s brojnim drugim kuhinjama. To se uveliko nadoknađuje čestom pripremom ribe, naročito u priobalnom području.
Osim već nabrojanih sastojaka grčka se kuhinja oslanja na upotrebu brojnih vrsta sireva od kojih je najpoznatiji feta sir, zatim na masline, tikvice, jogurt, vino, lišće vinove loze, med i tanke kore od testa koje se koriste kako za slana tako i za slatka jela.
Kulinarske tradicije i uticaji drugih kultura
U školi smo svi od malih nogu učili o grčkoj istoriji, umetnosti i filozofiji – osim vina, grčku hranu niko nije spominjao, a kulinarske tradicije su u Grčkoj starije od toliko spominjane demokratije.
Ne sme se nikako zaboraviti bogati doprinos turske kulinarske tradicije – musaka, baklava, tzatziki, ćufte, pilav... sve su to jela koja već i svojim nazivima ukazuju na strano poreklo. Neka od njih u Grčku su stigla iz turske kuhinje, a neka su pripadala arapskom i persijskom kulinarstvu pa su samo turskim posredstvom došla u Grčku.
Prema običajima stola, Grci svaki obrok započinju aperitivom i to najčešće rakijom začinjenom anisom koja se zove “ouzo“ i ima 80% alkohola. Kad se “ouzu“ doda voda ili led, postane mlečnobele boje. Slično piće, ali s još većim procentom alkohola je rakija “tsipouro“ koja je za razliku od “ouza“ koji se uglavnom proizvodi na ostrvu Lezbosu, uglavnom kućne proizvodnje. Metaksa je piće nalik brendiju koje najčešće ima procenat alkohola od 40%.
Nakon aperitiva slede predjela kojih su Grci veliki poklonici i kojih može biti i veći broj. Grčke supe su prilično guste što od brojnih dodataka, što od jaja koja se često pre serviranja dodaju u supu. Od mesa najčešće su na repertoaru jagnjetina, ali i iznutrice koje se u Grčkoj spremaju na brojne načine. Na kraju jela dolazi dezert koji uglavnom obavezno sadrži med, a jako često cimet i orah.
Predjela
Predjela se u Grčkoj nazivaju “meze“, a ima ih veliki broj. Poslužuju se uz već spomenute rakije ouzo ili tsipouro. Ako se poslužuju sosovi, uz njih uglavnom ide tanki hleb pod imenom pita. Evo nekih od najpoznatijih grčkih predjela:
Bourekakia - male mesne pite poreklom sa Krita
Tiganita - razne vrste povrća poput tikvica ili patlidžana pohovane u smesi od jaja
Dolmades - sarmice od vinove loze punjene pirinčom i drugim povrćem, a i meso može biti uključeno
Horiatiki salata - poznata grčka salata s maslinama, feta sirom, povrćem i klasičnim dresingom na bazi maslinovog ulja
Tzatziki - sos od jogurta sa dodatkom krastavaca i belog luka, jede se uz pita hleb
Tiropita - slana pita sa sirom
Spanakopita - slana pita sa spanaćem koja je u novije vreme jako popularna i u fast food verziji
Glavna jela
Mnoga od njih su isključivo na bazi povrća, ali tu svakako i ljubitelji jagnjetine dolaze na svoje!
Moussaka - jelo koje se i kod nas često konzumira, zapečeno mleveno meso i krompir kojem je moguće dodati brojne vrste povrća
Pasticio - kao što naziv govori testenina (pasta) s dodatkom mlevenog mesa i bešamel sosa
Keftedes - ono što se kod nas naziva ćuftama u grčkoj poznaje mnogobrojne varijacije
Frikase - ukusna jagnjetina s celerom i povrćem
Souvlaki - jagnjetina naseckana na kockice i pripremljena na roštilju koja se jede s tzatzikijem, hlebom i povrćem
Gyros - jagnjetina na spiralnom ražnju, često se poslužuje sa sosovima, a sve češće kao fast food
Dezerti
Kao što je već spomenuto, istok je uveliko uticao na grčku kuhinju, a to je možda najočiglednije kad su dezerti u pitanju. Grčki dezerti su uglavnom kalorične poslastice prepune oraha, toplih začina, meda i slatkih preliva. Najpoznatija je svakako grčka baklava, ali vredi pomenuti i druge:
Koufeta - ušećereni bademi
Loukumades - prženo testo natopljeno medom i cimetom
Koulourakia - slatkiši na bazi maslinovog ulja
Kourabiedes - uskrsni kolačići s bademima posuti šećerom u prahu
Vasilopita - peče se za Novu godinu, a u testo se stavlja novčić. Ko ga pronađe u svom komadu kolača, biće srećan tokom cele nadolazeće godine!