Srbi u Grčkoj
Danas u Grčkoj živi i radi oko 9000 Srba. Novi srpski pohodi na Grčku otpočeli su krajem sedamdesetih i početkom osamdesetih godina, prvo iz turističkih i ekonomskih, a potom iz političkih razloga. I dok su naši turisti nakratko pohodili Grke, sredinom osamdesetih godina na poluostrvo su počeli prvo da se doseljavaju srpski sportski gastarbajteri, a potom i biznismeni. I jedne i druge je privukla lepa šansa da rade i zarade, ponajviše u Atini i Solunu.
U ovom periodu i ugledne jugoslovenske firme otvaraju predstavništva, uglavnom u Atini i Solunu. Neki od službenika ostali su u Grčkoj i posle zatvaranja tih kancelarija. Sava Gvozdenović je bio vlasnik firme „Golden vej”, Ljiljana Ksantopulos je bila direktor agencije „Mediteranija”. Rade Popović, Nenad Starovlah i Zoran Jovičić pikali su fudbal u klubu „Etnikos”, a Bane Prelević u PAOK-u. Bilo ih je stotinu, od trenera Dušana Bajevića i Dude Ivkovića preko Tarlaća i Paspalja do trenera Dragana Šakote i golmana Mladena Furtule.
Masovne emigracije srpskog stanovništva u Grčku vremenski se poklapaju s početkom krize na prostoru bivše SFRJ. Nemirne devedesete odvele su na privremeni rad u Grčku i na hiljade novih srpskih pečalbara. Među njima našao se i Vladimir Arsenijević, autor romana „Potpalublje”, koji još nije bio slavan.
Tada je bilo svega 1200 registrovanih državljana SRJ, ali su se procene realnog stanja kretale od četiri hiljade do dvadeset hiljada. Ova razlika svedoči umnogome o nelegalnom pravnom statusu srpskih emigranata u Grčkoj tokom devedesetih godina. U punoj sezoni, ne računajući turiste, u Grčkoj je, na primer, 1997. bilo oko 12.000 Srba. Za njih je država Srbija, tačnije RTS na Halkidikiju otvorio radio program „Yugotalasi”, da bi mogli da slušaju najnovije vesti i srpsku muziku iz otadžbine.
Bile su to godine kada su ambasada SRJ u Atini i Generalni konzulat u Solunu bili političke ispostave predsednika Slobodana Miloševića, a grčke vile domovi srpske političke i poslovne elite. Uspešniji Srbi su tada u Solunu, u Američkoj školi „Borova šuma”, na Pileu školovali svoju decu.
Grčko-srpskih brakova i dece danas ima toliko da je 2003. otvorena dopunska škola na srpskom jeziku „Sveti Sava”, koja ima dva ogranka - u Solunu i Katerini. Ova škola nastavlja srpsku tradiciju iz prve polovine prošlog veka, kada je u Grčkoj, do Drugog svetskog rata, bilo nekoliko srpskih škola. Za predsednika Školskog odbora izabrana je Marica Jelić, profesor Univerziteta u Solunu. Proteklu školsku godinu je završilo 36 učenika, a sada ih ima 67.
Dušan Galević, nekadašnji prvotimac „Crvene zvezde”, sin Srbina i Grkinje je u Solunu otvorio srpsku kafanu „Dijalog” i fudbalski teren „Mala marakana”. To je danas najpoznatije srpsko sastajalište.
Međaš srpske kulture u Grčkoj je prevodilac i pisac Gaga Rosić, koji od 1981. živi u Atini. Prevela je više od 50 romana sa srpskog na grčki i postavila nekoliko srpskih drama u grčkim pozorištima. Beograđanka Milena Tomašević je kao akademski slikar i dizajner kompjuterske grafike u Grčkoj organizovala neku vrstu kreativne radionice za decu i odrasle.
Puštajući svoje korene na grčkom tlu, moderni Srbi su zasnivali sa Grcima svoje porodice, ali i porodične firme i uspeh u poslu. Troje mladih arhitekata iz Srbije, Danijela Stanković, Igor Stipac i Mladen Stamenić, koje je život odveo u Atinu, osvojili su značajno međunarodno priznanje – prvu nagradu na konkursu EUROPAN koji se svake druge godine održava u zemljama EU. Srpski trio zastupao je „boje” Grčke, i svojim idejnim rešenjem naselja na periferiji Atine, Ilion, po oceni međunarodnog žirija od devet članova najuspešnije odgovorio na temu.
Prijateljske, ali i poslovne i političke veze Srbije i Grčke naročito su ojačale početkom 21. veka kada se s jedne strane razvio međunarodni biznis, a s druge direktan kontakt između Beograda i Atine. Tome je svoj veliki doprinos dala Nj. k. v. princeza Katarina Karađorđević, Grkinja koja je organizovala nekoliko humanitarnih i poslovnih kampanja, u kojima su zajedno učestvovali i Srbi i Grci.
