Srbiju i Grčku vežu neraskidive veze, pune poštovanja i  bratske ljubavi, koje na svaki način treba negovati, da nam još dugo traju. Upravo zato i ne čudi što se, statistički gledano najveći broj turista iz naše zemlje i opredeljuje da ode na letovanje u Grčku.


Srpsko-grčko prijateljstvo je koncept posebnog odnosa između dva balkanska naroda koji je počeo da se formira u 19. veku, inspirisan zajedničkom borbom za oslobođenje od osmanske vlasti, a kulminirao je tokom građanskog rata na prostoru bivše Jugoslavije i bombardovanja SR Jugoslavije od strane NATO avijacije 1999. god. Iako su vlade Srbije i Grčke, svoje zajedničke interese formalno-pravno regulisale brojnim vojnim i ekonomskim sporazumima, srpsko-grčko prijateljstvo je odnos koji se razvijao u neposrednom kontaktu između dva naroda. 


Prvi svetski rat

Prvi neposredan kontakt između dva naroda dogodio se tokom Prvog svetskog rata kada su, početkom 1916. god., preko 150.000 srpskih vojnika i civila evakuisani na grčko ostrvo Krf. Suprotno stavu grčke vlade koja je bila protiv ulaska srpske vojske na njenu teritoriju, zbog čega su snage Antante bile primorane da okupiraju ostrvo koje je bilo deo teritorije tada neutralne Grčke, stanovnici Krfa, duboko potrešeni patnjom srpskih vojnika i civila, uspostavili su veoma bliske odnose sa svojim novim susedima.

Bliski odnosi između grčkog i srpskog naroda na ostrvu manifestovali su se na više načina. Srpska vlada je bila stacionirana u hotelu "Bela Venecija" na Krfu. Crkve sv. Arhangela, sv. Trojice i sv. Nikole privremeno su ustupljene Srbima na korišćenje u religijske svrhe. Na Krfu su svakodnevno održavana sportska takmičenja i kulturni događaji kao što su pozorišne predstave i koncerti u kojima su učestvovali srpski takmičari i izvođači. Opštinske vlasti Krfa ustupile su Srbima štampariju na korišćenje. Zahvaljujući modernim štamparskim mašinama koje su obezbedili Francuzi, na Krfu su ubrzo počele da izlaze "Srpske novine". 
Mnogi Srbi su odlučili da se trajno nastane na ostrvu, a sklopljen je i veliki broj mešovitih brakova. Sve tri ćerke vlasnika hotela "Bela Venecija", gospodina Joanisa Gazisa, udale su se za Srbe. Zanimljivo je istaći da se srednja ćerka Avgusta udala za budućeg premijera jugoslovenske vlade, Milana Stojadinovića. Žena ministra inostranih poslova Kraljevine Jugoslavije, Aleksandra Cincar-Markovića je takođe bila sa Krfa.

O prijateljskom odnosu između srpskog i grčkog naroda, koji se razvijao u ovom periodu svedoči i "Srpska kuća" koja i dan danas postoji na Krfu i u kojoj se nalazi muzej "Srbi na Krfu 1916-1918" i počasni konzulat Republike Srbije.
Međutim, prijateljski odnos između dva naroda nije uticao na promenu stava grčke vlade koja je odbila da dozvoli prebacivanje srpske vojske kopnenim putem do Solunskog fronta. 


Rat u Bosni

Tokom Rata u Bosni, više desetina grčkih dobrovoljaca borilo se u ime pravoslavlja i grčko-srpskog prijateljstva na strani Vojske Republike Srpske protiv vojnih snaga vlade u Sarajevu. Nekoliko desetina Grka provelo je u redovima VRS više meseci pa i do dve godine u periodu od 1992 do 1995. god. Grčki dobrovoljci bili su grupisani u tzv. Grčku dobrovoljačku gardu koja je bila stacionirana u Vlasenici u centralnoj Bosni. Zabeleženo je da je ova jedinica učestovala u borbenim dejstvima u okolini Srebrenice, gde je, nakon ulaska u grad na srušenom pravoslavnom hramu istaknuta grčka zastava.

Dobrovoljci su regrutovani u Beogradu, dok su u Atini i Solunu bili uspostavljeni centri za vezu. Prema izjavi dobrovoljaca, grčka vlada nije ometala regrutaciju i upućivanje dobrovoljaca u Bosnu, dok je Grčka obaveštajna služba bila u stalnom kontaktu sa njima. AFP je ovim povodom citirala i predsednika Republike Srpske, Radovana Karadžića koji je izjavio: "Srbi imaju samo dva prijatelja, boga i Grke." 


NATO bombardovanje SR Jugoslavije

Samo nekoliko dana nakon početka NATO bombardovanja SR Jugoslavije, u Atini su 26. marta 1999. god. izbile demonstracije protiv akcije NATO. Masa od preko 10.000 demonstranata izvikivala je anti-američke parole ispred američke ambasade. Demonstrantima koji su nosili transparente sa natpisima koji su ukazivali na snažnu vezu između dva naroda zasnovanu na pripadnosti istoj pravoslavnoj veri, pridružila se i grupa Srba koji su se zatekli u grčkoj prestonici. Demonstranti su se sukobili sa policijom koja je upotrebila suzavac kako bi razbila demonstracije. Istog dana grčka vlada je zatražila prestanak bombardovanja i povratak pregovorima.

Osim učestovanja u anti-američkim demonstracijama, pripadnici grčkog naroda bili su spremni i da pruže konkretnu pomoć prijateljskom srpskom narodu. U izveštaju Makedonske novinske agencije, od 26. marta 1999. god. govori se o 250 grčkih dobrovoljaca koji su se prijavili za odlazak u Srbiju kako bi, prema njihovim rečima "pomogli Srbima koje smatraju prijateljima i braćom".

Grčki narod nastavio je sa protestima protiv NATO bombardovanja SR Jugoslavije čak i nakon prestanka borbenih dejstava. Poseta američkog predsednika Bila Klintona Grčkoj, 19. novembra 1999. god. bila je povod za masovne anti-američke demonstracije. Preko 10.000 demonstranata okupilo se u Atini, na demostracijama koje su organizovale stranke levog bloka. Levičari su protestovali zbog učešća SAD u NATO bombardovanju SR Jugoslavije. 

Okupljeni građani su se uputili ka američkoj ambasadi spaljujući usput američke zastave. Grčka policija pokušala je da spreči demonstrante u njihovoj nameri što je dovelo do otvorenog sukoba demonstranata i policije. U sukobu, koji je potrajao do duboko u noć, korišćeni su suzavac, kamenje i Molotovljevi kokteli. Iako je nameravao da se zadrži u dužoj poseti grčkoj prestonici, Bil Klinton je iz bezbednosnih razloga skratio svoj boravak u Grčkoj. 

Jorgos Dalaras, čuveni grčki pevač, je 1999. održao koncert na Aristotelovom trgu u Solunu, u znak podrške narodu Srbije tokom NATO bombardovanja. Iste godine, dok je bombardovanje trajalo, Dalaras je održao humanitarni koncert u Beogradu, na Trgu republike. 

Mikis Theodorakis je u Atini u isto vreme održavao koncerte za podršku srpskom narodu.


Grčka humanitarna pomoć za Srbiju

Brojne grčke humanitarne organizacije i Grčka pravoslavna crkva su, tokom 90-tih godina 20. veka organizovale brojne akcije upućivanja tona i tona humanitarne pomoći u Srbiju. Ove aktivnosti su naročito intenzivirane tokom NATO bombardovanja SR Jugoslavije. Tako je, 18. maja 1999. god., u Srbiju dopremljena humanitrna pomoć Grčke pravoslavne crkve namenjena radnicima bombardovane fabrike automobila "Zastava". Preko 150 tona hrane i lekova podeljeno je zaposlenim i penzionisanim radnicima i članovima njihovih porodica.

Akcije dopremanja humanitarne pomoći u Srbiju nastavile su se i nakon bombardovanja. Istaknutu ulogu u organizaciji humanitarnih akcija u kojima pomoć iz Grčke stiže u Srbiju ima princeza Katarina koja je poreklom Grkinja. 29. decembra 2004. god., grčka humanitarna organizacija "Lajflajn Helas", koja je pod patronatstvom princeze Katarine dopremila je pošiljku odeće, hrane i igračaka namenjenih deci bez roditeljskog staranja, deci ometenoj u razvoju i deci izbeglicama širom Srbije. Humanitarna pomoć iz Grčke pronašla je svoj put i do srpske dece na Kosovu i Metohiji. 

Hiljade dece iz Srbije i Republike Srpske je letovalo kod grčkih porodica, a mnogi Grci i danas pomažu decu palih boraca: i finansijski i garderobom i namirnicama.

Zorica Marinkovic: 
"Grčka me je 1994. godine spasila od rata. Moja druga porodica me je prihvatila kao svoju kćerku, pružili su mi predivno djetinjstvo i materijalno nam pomagali. Šta drugo reći... volim grčku muziku, jezik nikada zaboravila nisam, ni svoju predivnu Atinu, niti ću ikada. Volim grčku kinomatografiju, neponovljivu Aliki Vujuklaki i Vegosa... ma volim sve grčko !!!"


Bratimljenje srpskih i grčkih gradova

Blizak odnos između dva naroda ogleda se i u velikom broju gradova i mesta u Srbiji koji su se zbratimili sa gradovima i mestima u Grčkoj. Neki od njih su:

Aleksinac (Srbija) - Patra (Grčka)
Grocka (Srbija) - Agia Paraskevi (Grčka) i dr.
Jagodina (Srbija) - Korint (Grčka)
Kruševac (Srbija) - Krf (Grčka)
Niš (Srbija) - opština Glifada (Grčka)
Novi Sad (Srbija) - Heliopolis (Grčka)
Smederevo (Srbija) - Volos (Grčka)
Čačak (Srbija) - Katerini i Filipoji (Grčka)
 

Zanimljivosti o grčko - srpskom prijateljstvu

Mada se gotovo svaki od turista koji iz Srbije krene na letovanje u Grčku oseća kao kod svoje kuće, ali i svaki Grk iz Srbije nosi mnogo lepih uspomena, istorija beleži da ipak postoje i oni pripadnici oba naroda koji nisu tako blagonakloni jedni prema drugima. 

Šalu na stranu, veliki je broj priča, da ne kažemo legendi, koje se mahom odnose na najosetljiviju temu - ljubav, i to onu koja se razvila između grčkih žena i srpskih ratnika koji su preživeli Albansku golgotu i proboj Solunskog fronta.

Jedna od onih koja je najupečatljivija se i dan danas može čuti u Vrnjačkoj banji, a vezana je za, sada već atrakciju ovog mesta koja je poznata kao Most ljubavi. Ta priča kaže da je učiteljica po imenu Nada, neposredno pre početka Prvog svetskog rata zavolela oficira čije je ime bilo Relja. Kako kažu stariji meštani Vrnjačke banje koji su upoznati sa ovom pričom, njih dvoje su se sastajali upravo na ovom mostu, planirali venčanje i svoj budući zajednički život.

Ali... Došao je rat, Relja je otišao da odbrani svoju otadžbinu, Nada je ostala da ga čeka i da se nada... Kažu da bi dugo stajala na današnjem Mostu ljubavi, iščekujući da se čovek koga voli vrati. Prošle su godine, a jedino što je doznala jeste da je Relja oženio neku Grkinju i zaboravio i Nadu i dato obećanje. Nastavak verovatno znate... Ubrzo je Nada otišla sa ovog sveta, ali je ostala legenda o neuzvraćenoj ljubavi, koja i danas živi. Upravo iz želje da ne izgube svoju ljubav, kao nekada davno ova učiteljica, dobitljivi Vrnjčani su se dosetili da na ogradu mosta kače katance na kojima napišu ime svog dragog ili drage, a ključeve simbolično bacaju u omalenu Vrnjačku reku koja ispod njega protiče i od toga su napravili svojevrsnu atrakciju.

I sa druge strane, u bratskoj nam Grčkoj postoji jedna “grčka učiteljica Nada”, koja je bila rodom sa ostrva Krf. Kažu da je ona volela jednog Srbina i on nju, ali kada se oporavio, krenulo se u proboj Solunskog fronta. On je otišao da brani svoju otadžbinu, ostavivši devojku, a legenda kaže  da se nikada nije vratio. Priča dalje govori da je ona, žaleći za svojim dragim ispevala pesmu, koja je na neki čudan način postala simbol prijateljstva između naša dva naroda, a koju je maestralno otpevao grčki umetnik, Jorgos Dalaras. Iako je ovo samo legenda, jer je pesma “Mi mou thimonis matia mou” zapravo nastala na potpuno drugačiji način, sasvim sigurno je inspirisana nekim stvarnim događajem.

Napiši komentar
1177 Bojan Vukosavljevic   08/08/2017
Postovani. Da li imate ovaj tekst na Grčkom jeziku? Želeo bih da svom prijatelju Grku posaljem. Hvala unapred.
1327 Petar Rodifcis   26/12/2017
Veliki broj korisnih informacija o srpsko-grčkom prijateljstvu. Samo bi ispravio pogrešno datu informaciju o pobratimstvu vezano za Smederevo. Smederevo, tačnije mesto Mihajlovac je pobratim od 1995 godine sa tadašnjom opštinom Feron, a današnjom Rige od Fere i mestom Velestinom, a ne kako je to navedeno sa gradom Volosom. Takođe iste godine, pobratimila se i mesna zajednica Carina iz Smedereva sa grčkim mestom Eksinopolisom.


Najčitaniji tekstovi na našem sajtu